Geplaatst op

Een andere kijk op geluk

ZonWe zoeken het allemaal, elke dag weer: geluk. We ondernemen voortdurend activiteiten om gelukkig(er) te worden. Maar wat is geluk eigenlijk? En is het wel iets om te bereiken? Vedanta biedt hier een unieke kijk op.

Laten we eens onderzoeken wat er gebeurt als je gelukkig bent. Je luistert bijvoorbeeld naar mooie muziek en je geest gaat er helemaal in op. Je wilt niet dat de muziek waar je naar luistert anders is dan het is, of dat je zelf anders bent dan je bent. Jij en de muziek vormen één geheel. Er is geen scheidslijn in je bewustzijn tussen jou en de muziek. Je ervaart volheid, onbegrensdheid, geluk.

Wanneer er een verlangen in je opkomt, dat de muziek iets zachter zou moeten zijn bijvoorbeeld, dan ervaar je jezelf weer als een beperkt, ontevreden individu. Je hebt het idee ‘ik ben de zoeker en dit is het gezochte’ of ‘ik wil dat dit anders is’ en dit creëert een denkbeeldige scheidslijn tussen jou en de muziek.

Het lijkt alsof de muziek je even gelukkig maakte. Vedanta zegt: geluk ben je zelf. Het is niet de muziek die je gelukkig maakt. Het is niet die leuke post op Facebook of je nieuwe auto. De gewenste situatie zorgt er alleen voor dat je je zorgen, verlangens en overtuigingen over jezelf even vergeet. En dan zie je je eigen volheid.

Zodra de wolken voorbij getrokken zijn, zien we de zon. Zo ook zien we ons zelf als de geest alle verlangens, overtuigingen en problemen even loslaat. Als er dan opnieuw wolken langsdrijven, dan zien we de zon niet meer. Maar de zon is nog steeds aanwezig en onaangetast door de wolken. Zorgen en verlangens komen en gaan. Maar geluk gaat niet.

De wereld doet niets af aan jouw volheid
De wereld lijkt ons geluk soms in de weg te zitten. Maar je kunt niet zeggen dat de wereld er niet was in een moment van geluk. De wereld was wel degelijk aanwezig. Je luistert naar mooie muziek, je bent gelukkig. De wereld is er, jij bent er, je geest is er, je oren zijn er. Maar wat is er niet? De zoeker, de ontevreden zoekende jij, die op zoek is naar een gelukservaring.

Geluk gaat nergens heen, net zoals de zon er altijd is, is jouw volheid er ook altijd. De wolken lijken de zon te verbergen, want opnieuw komt er een behoefte op. Waarom eigenlijk, als ik zelf het geluk ben dat ik zoek? Omdat je de waarheid niet kent. Je gaat af op ervaringen. Je weet niet dat je altijd vol en compleet bent. Dat de ervaring van geluk jezelf is.

Je ervaart jezelf altijd
Als je zelf geluk, volheid bent, dan heb je geen nieuwe of andere ervaring nodig. Je kunt jezelf namelijk niet niet ervaren. Wat we nodig hebben is kennis van de ervaring. Dit is wat Vedanta biedt. Je zult moeten weten, herkennen: dit ben ik. Deze volheid ben ik. Het is een volheid die de hele wereld  kan onderbrengen, zonder aangetast te worden. Volheid blijft altijd bestaan. Ook als er wolken voorbij drijven of als wolken zich opstapelen. Vedanta is een onderwijstraditie waarin deze kennis systematisch wordt ontvouwd.

In de Bhagavad Gita vraagt Arjuna op een gegeven moment om een beschrijving van iemand met deze kennis. Krishna antwoordt:

prajahāti yadā kāmān sarvān pārtha manogatān
ātmanyevātmanā tuṣṭaḥ sthitaprajñastadocyate

‘Iemand die gelukkig is met zichzelf, door zichzelf, geeft alle verlangens die in de geest opkomen op, oh Arjuna, zo iemand wordt een persoon met standvastige kennis genoemd.’ Bhagavad Gita (II:55)

Alle verlangens om iets te gaan doen om gelukkig te worden vallen van je af, als je begrijpt dat je geluk bent. Normaal gesproken proberen we onszelf te vergeten door bijvoorbeeld televisie te kijken, maar degene die weet dat geluk haar/zijn ware natuur is, verblijft graag met zichzelf. Want de visie is: aan mij ontbreekt niets.

Geplaatst op

Op zoek naar een gelukservaring

De mens als ‘experience hunter’ is altijd op zoek naar manieren om een plezierige ervaring op te doen. Soms zijn onze wensen klein en simpel (een kopje thee) en soms vergt het vervullen ervan iets meer inspanning (een berg beklimmen), maar altijd is het doel: een goed gevoel. Maar gaat zo’n ervaring mij ooit blijvende voldoening geven?

Traditionele Advaita Vedanta is hier helder over: elke ervaring is niets anders dan een tijdelijke toestand van de geest. Ervaringen komen en gaan en kunnen geen blijvend geluk opleveren. Vedanta is niet tegen het hebben van gelukzalige ervaringen, maar wil je laten begrijpen dat je zelf het geluk bent dat je zoekt. Vedanta onderzoekt de werkelijkheid van ervaringen en stelt dat jij dat bent. Jij bent onveranderlijk bewustzijn, de inhoud van alle ervaringen. Je bent de zoeker en het gezochte.

Stel dat je naar mooie muziek luistert en je gelukkig voelt. Of je moet ergens oprecht om lachen. In dat moment van geluk zijn al je ideeën over jezelf, waaronder de overtuiging ‘Ik ben een nietig, beperkt wezen’, onderbroken. Je accepteert de hele wereld, de maatschappij, zelfs je eigen lichaam en voelt je even vol en compleet. Het is een ervaring die natuurlijk voor je is, omdat je volheid bent.

Je ervaart het zelf altijd
Vedanta stelt dat je het geheel bent, onbegrensd, vrij van elke beperking. Om dit te ontdekken heb je geen nieuwe ervaring van jezelf nodig, want: wat je ook ervaart, het is het zelf. Voel je verdriet, pijn, onzekerheid? Het is het zelf. Voel je geluk, volheid, liefde? Het is het zelf. Bewustzijn, de natuur van het zelf, is onveranderlijk aanwezig en ondersteunt elke toestand van de geest zoals water elke golf ondersteunt.

Je bent nooit verwijderd van jezelf, geen moment. Er is dus nooit sprake van een gebrek aan ervaring van het zelf. Het is een gebrek aan kennis. We weten niet dat we het geheel zijn. We denken ons hele leven juist dat we klein en beperkt zijn. Deze verkeerde overtuiging over jezelf gaat alleen weg door kennis, want alleen kennis is tegenovergesteld aan onwetendheid. Geen enkele ervaring, hoe mooi of gelukzalig ook, zal je vertellen wat je bent. De waarde van een ervaring hangt helemaal van jouw interpretatie af, wat weer afhankelijk is van jouw kennis. Maar als de kennis van Vedanta helder is, onthult elke ervaring eenheid, advaita; je ware natuur.

Geplaatst op

De visie van Vedanta: je bent volmaakt

‘Niemand is perfect’, zei mijn moeder wel eens tegen me als ik me onzeker voelde. Ze zei het om me gerust te stellen, maar het hielp niet. Zonder te weten waar ik precies naar op zoek was, probeerde ik van alles te vergaren, bereiken en veranderen om me beter te voelen over mezelf. Zelfacceptatie en het gevoel ‘niet perfect te zijn’ gaan nu eenmaal niet samen. Advaita Vedanta behandelt dit probleem en geeft de oplossing.

Ik wil ‘iemand’ zijn, omdat ik geconcludeerd heb dat ik besta binnen de begrenzingen van mijn lichaam, geest en zintuigen en dat ik anders ben dan al het andere in de wereld. Dit maakt mij tot een onvolmaakt, onzeker en nietig individu. Ik wil mezelf accepteren, maar ik kan mezelf niet accepteren als een onbelangrijke sterveling. Het resultaat is dat ik ontevreden door het leven ga.

Ik wil anders zijn
Deze ontevredenheid uit zich in specifieke wensen, afhankelijk van je karakter, opvoeding, omgeving, etc., maar het verlangen om anders te zijn is een universeel fenomeen. De ene keer uit het zich in de simpele wens voor een nieuw kapsel of bankstel, de andere keer in de wens voor een groter huis, een beter betaalde baan of een andere partner. Deze zoektocht gaat altijd maar door, zonder resultaat. Ik heb altijd wensen. Het lijkt alsof al mijn inspanningen zinloos zijn, want ik zie geen enkele verandering in mezelf ondanks alles wat ik bereikt heb. Ik wilde iemand worden en in die iemand die ik geworden ben zie ik niet een persoon die het gemaakt heeft in het leven. Ik zie nog steeds een persoon die anders wil worden. En ik zal een punt bereiken waarop ik niets meer kan verbeteren, omdat ik dan te oud ben om nog iets te presteren.

Wanneer je deze ongelukkige situatie bij jezelf herkent en het probleem permanent wilt oplossen, dan wordt de zoektocht een spirituele zoektocht. De vraag is nu of ik wel kan veranderen. Als ik in essentie een onvolmaakt persoon ben, dan kan ik het probleem met geen mogelijkheid oplossen. Maar ik ben wel voortdurend bezig om het probleem op te lossen.

Je bent wat je zoekt
In de visie van Vedanta ben jij zelf de zekerheid die je zoekt in geld, bezittingen, macht en aanzien. Jij bent het geluk dat je zoekt in de verschillende vormen van plezier en genot. Geluk betekent hier de volheid die tegenovergesteld is aan het gevoel van gebrek. Je wilt een compleet mens zijn, een geheel, omdat dat precies is wat je bent. Vedanta zegt dat jij de waarheid bent van alles dat bestaat. Dit is geen mystieke bewering, het wordt methodisch ontvouwd door middel van een zeer verfijnde onderwijsmethode.

Als je deze zelfkennis hebt, dan kun je tegen iemand die onzeker is zeggen: ‘Iedereen is perfect.’ In plaats van ‘Niemand is perfect’. Niet als een geruststellende opmerking, maar als aansporing om op onderzoek uit te gaan en te begrijpen dat wat ik wezenlijk ben volmaakt is.